OBOWIĄZUJĄCE ZARZĄDZENIE

Od roku 1974 do 1982 ponadto obowiązywało zarządzenie Ministra Oświaty i Wychowania nakładające na kuratoria obowiązek dostarcza­nia informacji o liceach ogólnokształcących i szkołach zawodowych w wo­jewódzkich, miejskich, dzielnicowych punktach informacyjnych współ­działających z poradniami wychowawczo-zawodowymi „w organizowaniu różnych form informacji (…) w sprawach przyjmowania w indywidual­nych przypadkach dzieci z odchyleniami i zaburzeniami rozwojowymi do normalnych szkół ponadpodstawowych lub kierowania do klas (szkół) specjalnych organizowanych przy tych szkołach” (integracja funkcjonal­na lub integracja lokacyjna), ale ograniczało ono owo pierwszeństwo eksponowane w zarządzeniu z 1962 r. traktując niepełnosprawnych jako grupy uprzywilejowane z innych powodów: pochodzenia społecznego bądź zawodu rodziców.

W PIERWSZEJ KOLEJNOŚCI

W pierwszej kolejności uchwała wyszczególnia i zapewnia dzie­ciom i młodzieży uczęszczanie do powszechnie dostępnych przed­szkoli i szkół uwypuklając wzmożone pedagogiczne działania inte­gracyjne na rzecz niepełnosprawnych, którzy mają być wychowywani i kształceni.W zacytowanym fragmencie uchwały obecnie znajdują oparcie prze­pisy niższej rangi dotyczące kształcenia zawodowego niepełnosprawnych, które z pewnymi oporami wchodziły i nadal wchodzą w życie (Zięcina 1962, 1965, 1968, 1969, 1979). W Polsce już 20 lat temu przyjmowanie młodocianych z różnymi zaburzeniami organizmu do szkół zawodowych zostało usankcjonowane, zalecone i jak dotąd najpełniej określone zarządzeniem Ministra Oświaty z 26 czerwca 1962 roku w sprawie udo­stępnienia młodzieży z wadami słuchu, wzroku, narządów ruchu i inny­mi schorzeniami kształcenia w szkołach zawodowych.

INTEGRACJA MŁODZIEŻY NIEPEŁNOSPRAWNEJ

Upowszechnianie się kształcenia tych osób jako najskuteczniejszej obok samokształcenia, drogi prowadzącej je do maksy­malnego, na własną miarę rozwoju umożliwia im osiąganie owych ce­lów. Ich kształceniu służą także przepisy dotyczące integracji (funkcjo­nalnej) młodocianych niepełnosprawnych z pełnosprawnymi określające rolę instytucji w tym procesie, drugą w kolejności po roli rodziny.Po roku 1981 — Międzynarodowym Roku Inwalidów — ukazał się w naszym kraju akt prawny wysokiej rangi, uchwała Sejmu generalnie regulująca ich uczestnictwo w życiu . W drugim akapicie tej uchwały czytamy zalecenie dla administracji: „Konieczne jest m. in. zapewnienie wzmożonej pomocy pedagogicznej, dostosowanej do charakteru niespraw­ności, pozwalającej na wszechstronny rozwój osobowości, a w stosunku do niepełnosprawnych dzieci i młodzieży — zapewnienie uczęszczania do powszechnie dostępnych przedszkoli i szkół, zachowując dla dzieci, dla których jest to niezbędne z uwagi na ich upośledzenie, realizowanie obowiązku szkolnego w specjalnych placówkach oświatowo-wychowaw­czych”.

CHĘĆ POPRAWIENIA SYTUACJI

Chcąc poprawić sytuację młodzieży w szkołach masowych i lepiej przygotować ją do wyboru szkoły ponadpodstawowej i zawodu, należa­łoby zwiększyć zainteresowanie nauczycieli i wychowawców sprawami zdrowotnymi młodzieży. Fakt ten pozwoliłby dość wcześnie ukierunko­wać jej zyczenia i zainteresowania zawodowe.Należałoby rozważyć możliwość zintegrowania organizacyjnego funkcjonalnego (strukturalnego) w obrębie ogniw różnych pionów re­sortowych zajmujących się orientacją zawodową, zatrudnieniem, rekwalikacją na szczeblu gminy, rejonu, województwa — włącznie z instytucjami centralnymi. Zadanie to wymagałoby nowego ujęcia modelo­wego z kompleksowym potraktowaniem procesu orientacji i poradni­ctwa zawodowego (od strony organizacyjnej, psychologicznej, pedagogicz­nej, lekarskiej i ekonomicznej).

INTEGRACJA WYMAGA WSPÓŁPRACY

Integracji wymaga współpraca, współdziałanie poradni wychowawczo- -zawodowych i poradni medycyny szkolnej — szczególnie w zakresie diagnostyki, selekcji różnicującej, orzecznictwa oraz poradnictwa i do­radztwa w procesie rewalidacji dzieci i młodzieży niepełnosprawnej.Wzmocnienia organizacyjno-kadrowego i bazowego (finansowego) wy­maga pośrednictwo psychologiczno-pedagogiczne, szczególnie w zakresie dokształcania nauczycieli-wychowawców klas, nauczycieli koordynatorów poradnictwa i orientacji zawodowej. Praca orientacyjna musi być podbudowana środkami technicznymi (filmami, przeźroczami) oraz publikacjami (przewodnikami), folderami, charakterystykami zawodów itp.Szkoły podstawowe, zwłaszcza w środowisku wiejskim, powinny ścisłej współpracować z poradniami wychowawczo-zawodowymi i szkol­ną służbą zdrowia w zakresie przygotowania młodzieży niepełnosprawnej do wyboru właściwego kierunku kształcenia zawodowego.

Z ANALIZY MATERIAŁU

Z analizy materiału badawczego wynika, że problematyka orientacji zawodowej dla młodzieży niepełnosprawnej jest bardzo złożona. W toku badań ujawniono całe zespoły ogniw — czynników we wzajemnym po­wiązaniu i o różnym znaczeniu dla procesu orientacji zawodowej. Zatem istnieje konieczność dalszych pogłębionych badań tej problematyki, a na tym tle korygowanie praktyki społecznej i opracowywanie nowych kon­cepcji dla praktyki (selekcji różnicującej, wymiany informacji, zmian strukturalnych w poradnictwie) i ciągłości opieki psychologiczno-pedago­gicznej i lekarskiej nad uczniem niepełnosprawnym. Należałoby w pełni zająć się wdrożeniem zarządzenia ministra oświa­ty i wychowania, dotyczącego funkcjonowania w szkołach systemu orien­tacji i poradnictwa zawodowego. Należy przewidzieć na ten cel odpo­wiednie środki finansowe.

PORADNICTWO ZAWODOWE

Aby odpowiedzieć na podstawowe pytania — problemy zawarte w pierwszym podrozdziale, trzeba na tle rozważań teoretycznych i badań własnych wskazać na wszelkie możliwe płaszczyzny i powiązania porad­nictwa zawodowego z systemem oświatowo-wychowawczym.Poradnictwo zawodowe jest składnikiem wielowarstwowym w syste­mie oświaty, połączonym z różnymi instytucjami i osobami na zasadzie współdziałania. Rolę koordynacyjną wszelkich działań diagnostyczno-selekcyjnych i doradczych może pełnić w stosunku do uczniów niepełnosprawnych poradnia wychowawczo-zawodowa.Rolę koordynacyjną wszelkich działań poradniczych winna pełnić poradnia wychowawczo-zawodowa. Praca jej w tym zakresie winna po­legać na organizowaniu spotkań przedstawicieli różnych instytucji i usta­lania zakresu działań w procesie przygotowania młodzieży do wyboru zawodu. Inne formy działań koordy­nujących działania wielu instytucji to konkursy zawodoznawcze, prak­tyki przedzawodowe, prowadzone w warsztatach szkolnych lub zakła­dach pracy, a także giełdy zawodowe, wycieczki, spotkania itp. Proces poradnictwa zawodowego jest złożonym systemem działań, niejednokrot­nie długofalowym, w którym partycypuje wiele instytucji i specjalistów.